Schizofrenie in het Gezin.

Jan van Blarikom     cursus voor ouders     2002
Inleiding
Deel 2 Belasting van het gezin en Expressed Emotion
Spanning in het gezin De belasting van het gezin Welke omgeving gunstig verloop
Deel 2 Belasting van het gezin en Expressed Emotion Deel 3 De betekenis van schizofrenie Literatuur
Psychiatrie & Wonen - 2003 A Beautiful Mind - 2004 Wat maakt het veschil - 2006 Soft meanings - 2007 Schizofrenie in het gezin - 2002
Auteur,

Jan van Blarikom Gz - psycholoog
Zeeuwse Gronden

De belasting van het gezin

Wanneer ouders geconfronteerd worden met een kind dat zich onbegrijpelijk begint te gedragen dan levert dat veel spanning op. Als het gaat om een zich ontwikkelende schizofrenie, dan weet men meestal het eerste jaar (en soms zelfs de eerste jaren) niet wat er aan de hand is. Men denkt aan drugsgebruik, aan 'verkeerde vrienden', aan een mogelijk te zware belasting door studie of werk. Soms denkt men ook aan onwil of opstandigheid van het kind.

Als een kind rond de 18 is begint men er zich geleidelijk aan op in te stellen, dat de zorg voor het kind minder gaat worden. De kinderen verlaten het huis, de ouders gaan verder met hun eigen leven. Een kind met schizofrenie, betekent een dramatische wending in het leven van de ouders. Of het kind nu thuis woont of elders, veel van de problemen, zorg (en zorgen) en verantwoordelijkheid komen toch weer bij de ouders te liggen. Zij moeten iets met hun kind. Daarin vinden ze, helaas nog altijd, maar weinig gehoor en ondersteuning bij de hulpverlening.

Bij de ouders en de partners van een gezinslid met schizofrenie valt dikwijls een toename van psychische klachten waar te nemen. Men krijgt zelf last van spanningen en depressieve gevoelens. Men is bezorgd, overbezorgd, voelt zich machteloos en zit met schuldgevoelens. Als de consequenties van de schizofrenie voor de toekomst van het kind duidelijk worden, raakt men ook zelf het perspectief op de toekomst kwijt. Als je kind weinig toekomst heeft, wat betekent dan de toekomst nog voor jou.

Ouders (en partners) raken dikwijls zelf sociaal geïsoleerd. De omgeving heeft nog altijd weinig begrip voor mensen met een psychiatrische stoornis. Het bezoek blijft weg. Men weet er niet mee om te gaan. Dikwijls verdwijnt de gehele oorspronkelijke sociale omgeving. Ouders zelf kunnen zich ook gaan isoleren, omdat ze er alleen nog maar voor hun kind willen zijn. De hulpverlening biedt soms wel praktische oplossingen voor het schizofrene gezinslid, maar ook daar is maar weinig aandacht voor de emotionele problemen van de rest van het gezin.

Het moeilijke gedrag van een adolescent met een zich ontwikkelende schizofrenie, leidt tot reacties binnen het gezin die het ontstaan van een 'hoog Expressed Emotion' gehalte begrijpelijk maken. Met name de zogenaamde 'kritische periode', dat is de tijd net voor het uitbreken van de eerste psychose, de tijd dat het gezinslid psychotisch is maar nog niet in behandeling en de eerste fase van de behandeling, vormt voor de omgeving een ernstige belasting. Men is ongerust, bezorgd maar kan ook boos worden op het kind omdat men niet weet wat er aan de hand is. Als een kind thuiskomt na een eerste opname, leeft nog al eens de verwachting dat hij of zij nu weer 'beter' is. Als het kind dan tot weinig of niets meer komt, is dat een grote teleurstelling. Het is niet altijd duidelijk te zien of het kind niet meer kan of niet meer wil.

Een natuurlijke reactie op het onbegrijpelijke gedrag van anderen dat ons stoort is kritiek geven. 'Zou je niet eens wat meer naar buiten gaan'. 'De hele dag voor de t.v. zitten en sigaretten roken, daar wordt niemand beter van' Een andere natuurlijke reactie op iemand die een ernstige instorting achter de rug heeft is overbezorgdheid: we willen het niet meer zo ver laten komen. We blijven thuis voor ons kind. We nemen een aantal taken en verantwoordelijkheden van ons kind over. Daarmee is het ontstaan van een hoog gehalte aan Expressed Emotion als een natuurlijke reactie op het ontstaan van schizofrenie bij het kind beschreven. We moeten naar Expressed Emotion niet kijken als naar vervelende eigenschappen van lastige of overbezorgde ouders. Het zijn normale reacties die ontstaan vanuit de grote belasting die een kind met schizofrenie in veel van de gevallen voor het gezinsleven betekent.

Samenhang Expressed Emotion en de gezinsbelasting



Naar dit onderwerp, dat vermoedelijk de kern van de zaak vormt, is nog maar weinig onderzoek gedaan. De weinige onderzoeken naar dit onderwerp, hebben wel een aantal interessante gezichtspunten opgeleverd. Er bestaat een samenhang tussen een hoog Expressed Emotion gehalte binnen het gezin en de mate van de gezinsbelasting. Nu zitten er aan de mate waarin een gezin belast wordt altijd twee aspecten. We kunnen spreken van een objectieve belasting en een subjectieve belasting. Het mag duidelijk zijn dat een gezinslid met schizofrenie altijd een aanleiding vormt tot een objectieve belasting van het gezinsleven. Deze belasting neemt toe naarmate het gedrag van dit gezinslid moeilijker wordt en naarmate het gezinslid slechter functioneert in het dagdagelijkse leven. Ook bijkomende problemen, denk bijvoorbeeld maar eens aan drugsgebruik, kunnen de belasting ernstig doen toenemen. Verder kan het veel uitmaken of je als ouder er alleen voor staat in de zorg voor het kind met schizofrenie of dat je veel steun van een partner krijgt.

Daarnaast kent belasting ook een persoonlijke of een subjectieve kant. Dat is in feite waar het omgaat, want de belasting voor een mens is altijd de belasting die hij of zij zelf ervaart. Dat kunnen we terugvinden in allerlei situaties van het leven. Het blijkt dan ook dat een kritische of een overbezorgde houding van de gezinsleden, met name een sterke samenhang vertoont met de persoonlijk ervaren belasting van een kind met schizofrenie. En deze persoonlijke of subjectieve belasting hangt weer in een sterke mate af van de wijze waarop we ons in staat voelen de problemen het hoofd te bieden. Ook dat is weer een natuurlijk gegeven dat we terugvinden in allerlei praktijksituaties. Als ik problemen heb op mijn werk, is het belastende aan deze problemen op de eerste plaats niet deze problemen zelf maar de wijze waarop ik met deze problemen om kan gaan. Wanneer er een oplossing voor de problemen bestaat of wanneer ik zie dat er geen oplossing voor deze problemen is, maar dat ik er wel op een andere manier mee om kan gaan, dan wordt de belasting die ik ervaar minder.

Gezinnen waarbinnen het Expressed Emotion gehalte minder is, ervaren ook een belasting in het leven met een gezinslid met schizofrenie, maar zij hebben voor zichzelf een manier gevonden om daar me om te gaan. Dikwijls is dat natuurlijk een zeer moeizaam proces, de ontwikkeling van een houding waar jaren overheen gaan. Belangrijke aandachtspunten op dit gebied zijn onder meer de volgende:

1) De wijze waarop we kijken naar de lastige symptomen en het storend gedrag, welke veroorzaakt worden door de ziekte schizofrenie.
2) De wijze waarop we ons kunnen inleven en onze houding kunnen bepalen ten opzichte van het schizofrene gezinslid.
3) Als er problemen zijn, de mate waarin het mogelijk is voor deze problemen een oplossing te vinden.


Dit zijn een aantal punten, waarop we in het volgende gedeelte nog terugkomen. Laat steeds duidelijk zijn dat voor dit alles geldt dat het makkelijker gezegd is dan gedaan. Het heeft geen enkele zin je als ouder op te zadelen met een gevoel dat je het niet goed doet. Iets goed of verkeerd doen, bestaat in dit geval niet. Je bent als ouder of als partner opgezadeld met een levensgroot probleem: namelijk met een kind of een partner of een broer dan wel een zus, die aan schizofrenie lijdt. Voor dit probleem bestaat nog geen enkele echte oplossing. We hebben er nog geen echt antwoord op. De samenleving moet verstek laten gaan, de familie blijft met het probleem zitten. Zolang je niet met dergelijke problemen geconfronteerd wordt, is er geen reden je kritisch of overbezorgd op te stellen. Ieder mens die van nabij met deze problemen te maken heeft, weet echter hoe lastig het is daar mee om te gaan. De vraag hoe 'om te gaan' met een gezinslid met schizofrenie is niets voor niets altijd weer de vraag die vanuit de nabije omgeving dringend en als eerste klinkt.

...meer...